Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi không khí ô nhiễm hơn người lớn vì nhịp thở của các em nhanh hơn, dễ nhiễm các chất độc hơn. Vậy ô nhiễm không khí ảnh hưởng như thế nào đến cấu trúc não bộ của trẻ nhỏ?
1. Ô nhiễm không khí là gì?
Ô nhiễm không khí là thực trạng các yếu tố tự nhiên trong không khí bị thay đổi bởi các tác nhân gây ô nhiễm bao gồm bụi mịn, khí độc, vi sinh vật và các yếu tố nguy hiểm khác. WHO cho biết ô nhiễm không khí là nguyên nhân gây ra gần 7 triệu ca tử vong mỗi năm và hơn 99% dân số đang hít phải chất lượng không khí thiếu lành mạnh.
Các nguồn gây ô nhiễm không khí bao gồm khí thải từ các nhà máy nhiệt điện, xe cộ, công nghiệp, nông nghiệp và các hoạt động khai thác tài nguyên. Các chất gây ô nhiễm thường gặp trong không khí bao gồm hợp chất của cacbon, nito, lưu huỳnh, khí metan, các chất hữu cơ bay hơi và các hạt bụi nhỏ.
Ô nhiễm không khí
Ô nhiễm không khí có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như các vấn đề hô hấp, bệnh tim mạch, tăng nguy cơ mắc ung thư và ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của cơ thể. Đồng thời cũng có thể gây ra các tác động xấu đến môi trường như hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu.
2. Tại sao ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến cấu trúc não bộ của trẻ?
Ô nhiễm không khí có thể ảnh hưởng đến cấu trúc não bộ của trẻ do các yếu tố dưới đây:
- Hạt bụi và chất gây ô nhiễm: Một số chất gây ô nhiễm trong không khí như hạt bụi mịn và các chất gây ô nhiễm hữu cơ bay hơi có thể xâm nhập vào hệ thống hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với não bộ thông qua mạch máu. Những hạt bụi nhỏ có thể đi sâu vào phổi và từ đó tiếp cận các mô và cấu trúc não bộ.
- Vi khuẩn và virus: Ô nhiễm không khí cũng có thể chứa các loại vi khuẩn và virus gây bệnh. Những tác nhân này có thể được hít vào và lan truyền trong cơ thể. Trong một số trường hợp, chúng có thể xâm nhập vào não bộ, gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
- Chất ô nhiễm hóa học: Nhiều chất gây ô nhiễm hóa học như chì, mangan, thủy ngân và các hợp chất kim loại nặng khác có thể gây hại cho cấu trúc não bộ. Những chất này có khả năng tạo ra các gốc tự do, gây tổn thương tế bào của não bộ.
Tổn thương não bộ do vi sinh vật
Những yếu tố trên do ô nhiễm không khí có thể dẫn đến tổn thương tế bào của não bộ, gây suy giảm chức năng thần kinh làm ảnh hưởng đến sự phát triển không đầy đủ của cấu trúc não bộ ở trẻ. Điều này có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe và phát triển, bao gồm các vấn đề học tập và tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần trong tương lai.
3. Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến cấu trúc não bộ của trẻ như thế nào?
3.1. Ảnh hưởng đến phát triển thần kinh
Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh của trẻ nhỏ. Các hợp chất hữu cơ bay hơi như benzen và formaldehyde, có thể tồn tại trong không khí và được hít vào cơ thể. Những chất này có khả năng gây kích ứng và tổn thương các tế bào thần kinh, ảnh hưởng đến sự phát triển và chức năng của tế bào trong hệ thần kinh.
Ô nhiễm không khí có thể gây ra tình trạng stress oxy hóa trong cơ thể, gây tổn thương tế bào và các quá trình vi sinh vật kích thích trong hệ thần kinh ở trẻ nhỏ. Nghiên cứu “Các giai đoạn dễ bị tổn thương nghiêm trọng đối với hệ thần kinh đang phát triển” vào năm 2000 cho biết trẻ em có thể đặc biệt dễ bị tổn thương thần kinh do ô nhiễm không khí vì não vẫn đang trong quá trình phát triển và phổi có ít rào cản để chống lại các hạt hít vào.
Tổn thương não bộ ở trẻ nhỏ
Theo nghiên cứu về “Ô nhiễm không khí và sự phát triển thần kinh ở trẻ em” được xuất bản năm 2020, tiếp xúc với ô nhiễm không khí có liên quan đến một loạt các biến chứng phát triển ở trẻ em như các cơ chế sinh học bao gồm stress oxy hóa, viêm và rối loạn nội tiết. Từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh ở trẻ nhỏ.
Nghiên cứu khác về “Tiếp xúc với ô nhiễm không khí đô thị nghiêm trọng ảnh hưởng đến kết quả nhận thức, khối lượng não và viêm hệ thống ở trẻ em khỏe mạnh về mặt lâm sàng” của Mexico cho biết tiếp xúc với ô nhiễm không khí nghiêm trọng sẽ tạo ra chứng viêm thần kinh và thay đổi cấu trúc não ở trẻ em.
Các chất ô nhiễm môi trường, hóa chất, kim loại và thuốc lá có tác động tiêu cực đến hệ thần kinh trung ương đang phát triển ở trẻ em. Việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí có thể gây ra bệnh tật và tử vong liên quan cũng như tổn thương não, viêm thần kinh và thoái hóa thần kinh ở trẻ nhỏ.
3.2. Tác động tâm lý tiêu cực
Ô nhiễm không khí tác động tâm lý tiêu cực đến trẻ nhỏ thông qua việc ảnh hưởng đến cấu trúc não bộ. Ô nhiễm không khí có thể gây ra các vấn đề sức khỏe như viêm đường hô hấp, viêm phổi và các vấn đề khác ở trẻ nhỏ. Khi trẻ cảm thấy không thoải mái về sức khỏe, điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý gây ra cảm giác không vui, mệt mỏi và sự lo lắng.
Ô nhiễm không khí có thể dẫn đến hạn chế hoạt động ngoại khóa và thể chất cho trẻ. Các biện pháp phòng chống ô nhiễm có thể yêu cầu trẻ giữ khoảng cách và hạn chế thời gian ra ngoài. Việc không thể tham gia hoạt động ngoài trời và không có không gian xanh cũng làm giảm tương tác xã hội, gây ra cảm giác bị cô lập và thiếu kết nối với môi trường xung quanh.
Ô nhiễm không khí có thể gây ra một tác động thị giác tiêu cực trên môi trường xung quanh. Cảnh quan bị ô nhiễm như không khí mờ mịt, khói bụi và khói xe, có thể tạo ra sự không hài lòng và ảnh hưởng mỹ quan của trẻ nhỏ. Từ đó ảnh hưởng đến tâm lý không thoải mái và khó chịu của trẻ.
Tâm lý trẻ nhỏ bị tác động tiêu cực
Một nghiên cứu được thực hiện năm 2019 về “Tiếp xúc suốt đời với ô nhiễm không khí liên quan đến giao thông và các triệu chứng trầm cảm và lo lắng ở tuổi 12” cho biết các nguyên tố cacbon (elemental carbon attributable to traffic – ECAT) do chất thải của các phương tiện có thể dẫn đến các triệu chứng lo âu và trầm cảm ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh. Mỗi lần tăng 0.25 µg/m3 trong ECAT có liên quan đến mức tăng 3.5 điểm trong điểm CDI2 (Bản kiểm kê trầm cảm ở trẻ em) và tăng 2.3 điểm trong tổng điểm lo lắng SCAS của trẻ em.
Ngoài ra, nghiên cứu về “Khám phá ô nhiễm không khí NO2 và PM2.5 và các vấn đề sức khỏe tâm thần bằng cách sử dụng dữ liệu có độ phân giải cao ở trẻ em” chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí và tỷ lệ mắc chứng rối loạn tăng động, tự kỷ, chứng lo âu/ trầm cảm và các hành vi ở những đứa trẻ tăng cao.
Xem thêm: Thành phố nào có chất lượng không khí tệ nhất thế giới?
3.3. Giảm khả năng tập trung và học tập
Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến não bộ làm giảm khả năng tập trung và học tập ở trẻ nhỏ. Khí thải từ các nguồn ô nhiễm như ô tô, nhà máy công nghiệp và đốt cháy rác có thể chứa các chất độc hại như hợp chất nitơ, oxit nito, hợp chất lưu huỳnh và các hạt siêu nhỏ (PM2.5 và PM10). Những chất này có thể xâm nhập vào hệ thống hô hấp và qua đó đi vào máu, gây tổn thương cho các cơ quan trong cơ thể bao gồm não bộ, ảnh hưởng đến quá trình hoạt động của não bộ.
Nghiên cứu vào năm 2022 cho thấy việc tiếp xúc với ô nhiễm PM2.5 cực nhỏ có liên quan đến các tác động gây độc thần kinh, bao gồm những thay đổi về thể tích và cấu trúc não làm giảm khả năng nhận thức của trẻ.
Ô nhiễm không khí cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập của trẻ nhỏ. Việc tiếp xúc với chất ô nhiễm không khí có thể làm giảm khả năng hấp thụ thông tin, ghi nhớ và nắm bắt kiến thức mới. Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập và tiến bộ học tập của trẻ.
Giảm khả năng tập trung và học tập
Ngoài tác động trực tiếp lên não bộ, ô nhiễm không khí cũng có thể gây ra các vấn đề sức khỏe khác như viêm phổi và vấn đề hô hấp, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể của trẻ. Những vấn đề sức khỏe này có thể làm giảm sự thoải mái và sự tự tin của trẻ, gây ra căng thẳng và ảnh hưởng đến quá trình học tập.
Ô nhiễm không khí có tác động tiêu cực đến cấu trúc não bộ của trẻ nhỏ, gây ra sự suy giảm khả năng tập trung và học tập. Tiếp xúc với chất ô nhiễm trong không khí có thể gây tổn thương và viêm nhiễm trong não, ảnh hưởng đến quá trình phát triển và hoạt động của hệ thần kinh. Để bảo vệ sức khỏe não bộ của trẻ nhỏ, bạn cần tạo môi trường sạch sẽ để giảm thiểu tiếp xúc với ô nhiễm không khí và các tác động tiêu cực từ môi trường.
Tìm hiểu và cập nhật những thông tin mới nhất về không khí tại đây.
THAM KHẢO
[1] Ha, Sandie. “Air Pollution and Neurological Development in Children.” Developmental Medicine & Child Neurology, 9 Dec. 2020, https://doi.org/10.1111/dmcn.14758.
[2] Costa, Lucio G., et al. “Developmental Impact of Air Pollution on Brain Function.” Neurochemistry International, vol. 131, Dec. 2019, p. 104580, https://doi.org/10.1016/j.neuint.2019.104580.
[3] Calderón-Garcidueñas, Lilian, et al. “Exposure to Severe Urban Air Pollution Influences Cognitive Outcomes, Brain Volume and Systemic Inflammation in Clinically Healthy Children.” Brain and Cognition, vol. 77, no. 3, Dec. 2011, pp. 345–355, https://doi.org/10.1016/j.bandc.2011.09.006. Accessed 18 Apr. 2020.
[4] U—. “Urban Air Pollution: Influences on Olfactory Function and Pathology in Exposed Children and Young Adults.” Experimental and Toxicologic Pathology, vol. 62, no. 1, Jan. 2010, pp. 91–102, https://doi.org/10.1016/j.etp.2009.02.117. Accessed 21 July 2022.
[5] Yolton, Kimberly, et al. “Lifetime Exposure to Traffic-Related Air Pollution and Symptoms of Depression and Anxiety at Age 12 Years.” Environmental Research, vol. 173, June 2019, pp. 199–206, https://doi.org/10.1016/j.envres.2019.03.005. Accessed 16 June 2020.
[6] Roberts, Susanna, et al. “Exploration of NO2 and PM2.5 Air Pollution and Mental Health Problems Using High-Resolution Data in London-Based Children from a UK Longitudinal Cohort Study.” Psychiatry Research, vol. 272, Feb. 2019, pp. 8–17, www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016517811830800X, https://doi.org/10.1016/j.psychres.2018.12.050. Accessed 10 Feb. 2020.
[7] Rice, D, and S Barone. “Critical Periods of Vulnerability for the Developing Nervous System: Evidence from Humans and Animal Models.” Environmental Health Perspectives, vol. 108, no. suppl 3, June 2000, pp. 511–533, https://doi.org/10.1289/ehp.00108s3511.
