Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ EPA, ô nhiễm không khí trong nhà nguy hiểm gấp 2 – 5 lần so với ngoài trời và khiến hơn 4 triệu ca tử vong sớm ở người. Ô nhiễm không khí trong nhà có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng khu vực nhà bếp là nguồn gốc chính. Vậy tại sao nhà bếp là khu vực ô nhiễm không khí nhất trong nhà?
1. Thực trạng ô nhiễm không khí trong nhà
Ô nhiễm không khí trong nhà là thực trạng thành phần không khí tự nhiên bị thay đổi bởi những tác nhân độc hại bao gồm khí độc, bụi mịn và vi sinh vật. Ngoài ra, những sự tác động của môi trường như độ ẩm và nhiệt độ cũng khiến chất lượng không khí bị ảnh hưởng.
Ô nhiễm không khí trong nhà là một vấn đề lớn ở các nước đang phát triển, nơi mọi người thường đốt củi, than, phân hoặc các nhiên liệu rắn khác trong nhà để nấu ăn và sưởi ấm.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, ô nhiễm không khí trong nhà là nguyên nhân gây ra khoảng 3,2 triệu ca tử vong mỗi năm vào năm 2020, trong đó có hơn 237.000 ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi. Tiếp xúc với ô nhiễm không khí trong nhà dẫn đến các bệnh không lây nhiễm bao gồm đột quỵ, bệnh tim thiếu máu cục bộ, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) và ung thư phổi.
Ô nhiễm không khí trong nhà khiến gia tăng khả năng mắc bệnh hen suyễn
Hiện nay, ô nhiễm không khí trong nhà không phải là một vấn đề xa lạ mà chúng xuất hiện ở hầu hết mọi khu vực từ thành thị đến nông thôn, từ khu kinh tế phát triển đến khu vực kinh tế kém. Ô nhiễm không khí trong nhà không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn trở thành gánh nặng kinh tế đối với toàn cầu.
2. Tại sao nhà bếp là khu vực ô nhiễm không khí nhất trong nhà?
2.1. Quá trình đốt sinh khí gây ô nhiễm
Nhà bếp là khu vực gây ô nhiễm không khí nhất trong nhà bởi quá trình đốt sinh khí. Theo WHO, khoảng 2,4 tỷ người trên toàn thế giới (khoảng ⅓ dân số toàn cầu) nấu ăn bằng lửa hở hoặc bếp không hiệu quả được cung cấp bởi dầu hỏa, sinh khối (gỗ, phân động vật và chất thải cây trồng) và than đá, tạo ra ô nhiễm không khí có hại trong gia đình.
Quá trình đốt sinh khí diễn ra làm tiêu hao nồng độ oxy và gia tăng hàm lượng CO2 trong không khí. Đốt sinh khí còn tạo ra nhiệt, làm cho nito và oxy liên kết giữa các ngọn lửa, kết hợp với nhau để tạo ra oxit nitric và nito dioxit, được gọi chung là NOx, có thể gây kích ứng phổi.
Quá trình đốt sinh khí gây ô nhiễm không khí trong nhà
Nấu ăn và nướng bánh bằng các thiết bị gas có thể tạo ra nồng độ nitơ đioxit cao. Một nghiên cứu được công bố tại Stanford đã tính toán giằng lượng khí thải nito đioxit từ một số lò đốt khí hoặc lò nướng đã tăng trên tiêu chuẩn do EPA đặt ra.
Sử dụng bếp gas trong quá trình đun nấu là nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm không khí trong nhà và ảnh hưởng đến sức khỏe gia đình. Một nghiên cứu đã cho thấy ⅛ trường hợp hen suyễn ở trẻ em Mỹ là do sử dụng bếp gas trong nhà bạn. Ngoài ra, theo một nghiên cứu khoa học khác, trẻ em sống trong các hộ gia đình sử dụng bếp ga để nấu ăn có nguy cơ mắc bệnh hen suyễn cao hơn 42% .
Nghiên cứu của trường Đại học Harvard đã chỉ ra rằng việc phát thải các hóa chất độc hại và chất gây ung thư từ bếp gas, ngay cả khi chúng đã tắt, đang tạo ra một luồng khí ô nhiễm trong nhà có thể tồi tệ hơn nhiều lần so với ô nhiễm ngoài trời do giao thông ô tô và công nghiệp nặng.
2.2. Chất tẩy rửa chứa nhiều VOC độc hại
Chất tẩy rửa chứa nhiều VOC độc hại là nguyên nhân dẫn đến khu vực nhà bếp chứa nhiều chất gây ô nhiễm nhất trong nhà. VOC xuất hiện nhiều trong nhà bếp như dầu rửa bát, chất tạo mùi, nước lau bếp, nước lau kính, nước lau sàn hay keo dán, nước khử trùng.
VOC trong chất tẩy rửa gây nguy hiểm ở người
VOC là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi khiến chất lượng không khí ngày càng suy giảm. Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ CDC, hít thở VOC có thể gây kích ứng mắt, mũi và cổ họng, có thể gây khó thở và buồn nôn, đồng thời có thể làm hỏng hệ thống thần kinh trung ương và các cơ quan khác. Ngoài ra, một số VOC có khả năng gây tỷ lệ mắc ung thư cao ở người.
2.3. Tích tụ vi sinh vật, vi khuẩn khắp nơi
Nhà bếp thường tích tụ vi sinh vật, vi khuẩn gây ô nhiễm không khí trong nhà. Một số đồ dùng trong nhà bếp thường có tuổi thọ riêng và ngay cả khi bạn làm sạch chúng, vệ sinh hàng ngày thì chúng vẫn là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn như đũa, thớt hoặc khăn lau.
Vi khuẩn thường tích tụ trên mép của các đồ vật, dụng cụ như gỗ, thớt hoặc mép của các hộp đựng gia vị, mép đường ống nước hoặc cánh tủ. Đặc biệt, không gian bếp là nơi dễ diễn ra sự ngưng tụ nước do quá trình nấu nướng, quá trình tẩy rửa và hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người.
Nước tích tụ ở các ngóc ngách, bề mặt khó có thể làm sạch tạo môi trường tốt cho vi sinh vật phát triển và sinh sôi. Ngoài ra, vi khuẩn còn bám dính trong quá trình mua thực phẩm từ các khu chợ, quầy, tạp hóa.
Vi khuẩn tích tụ ở bề mặt bếp
3. 5 cách cải thiện chất lượng không khí trong nhà bếp
Không khí bị ô nhiễm có thể là nguyên nhân dẫn đến các bệnh về đường hô hấp, kích ứng mắt, tim mạch và nguy cơ dẫn đến ung thư, thậm chí là tử vong sớm cao. Dưới đây là một số biện pháp giúp cải thiện chất lượng không khí trong nhà bếp mà bạn nên biết.
3.1. Vệ sinh nhà bếp thường xuyên
Vệ sinh nhà bếp thường xuyên để giảm sự tích tụ của vi sinh vật, nấm mốc, vi khuẩn và bụi bẩn hàng ngày. Điều này giúp bảo vệ chất lượng không khí nhà bạn và ngăn cản sự tác động tiêu cực của ô nhiễm không khí đến con người.
Vệ sinh khu vực bếp thường xuyên
3.2. Sử dụng bếp điện thay thế cho bếp ga, củi, than
Sử dụng bếp điện thay thế cho bếp ga, củi, than là biện pháp hiệu quả giúp giảm thiểu ô nhiễm không khí trong nhà bạn. Sử dụng bếp điện để hạn chế quá trình đốt sinh khí, ngăn cản sự sản sinh của CO2, NOX gây nguy hiểm và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Sử dụng bếp điện thay vì bếp sử dụng gas
3.3. Hạn chế sử dụng các chất tẩy rửa độc hại
Hạn chế sử dụng các chất tẩy rửa độc hại để giảm tình trạng phơi nhiễm khí độc trong không khí và tránh tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Việc tiếp xúc với các chất tẩy rửa mạnh ở nồng độ cao vfa thời gian dài có thể gây kích ứng và ung thư ở người.
3.4. Sử dụng máy lọc không khí và hệ thống thông gió
Sử dụng máy lọc không khí để loại bỏ bụi mịn, vi sinh vật và khí độc ra khỏi không gian nhà bếp tạo không gian thoáng mát, lành mạnh. Máy lọc không khí còn ngăn cản sự tác động của vi khuẩn, giảm tránh những mùi hôi khó chịu và điều hòa nhiệt độ cơ bản cho nhà bếp.
Lắp đặt hệ thống thông gió là giải pháp hợp lý cho ngôi nhà của bạn. Thông gió sử dụng hệ thống quạt và đường ống thông minh giúp cung cấp nguồn không khí dồi dào oxy, giảm tác động của CO2, VOC, gia tăng lượng khí tươi cho nhà bếp.
Sử dụng máy lọc không khí cho không gian bếp
Đặc biệt, khu vực nhà bếp thường xuất hiện nhiều mùi của thức ăn, đồ uống, hệ thống thông gió sử dụng lực đẩy từ quạt loại bỏ những mùi hôi khó chịu và kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ cho không gian bếp nhà bạn.
3.5. Hạn chế các chiên xào đồ ăn
Hạn chế chiên xào đồ ăn và thay thế bằng hấp để giảm ô nhiễm không khí trong nhà bếp. Khói từ dầu ăn không chỉ gia tăng cao khả năng lây nhiễm vi khuẩn mà còn gia tăng tỷ lệ ung thư cao ở người. Dầu ăn trong quá trình nấu nước bám dính ở khắp nơi quanh bề mặt bếp, gây ra sự tích tụ của vi khuẩn, vi sinh vật, nấm mốc.
Theo nghiên cứu về “Phân tích Hydrocacbon thơm đa vòng trong khói dầu ăn” ở Trung Quốc cho thấy tất cả các mẫu đều chứa benzo(a)pyrene (BaP) và dibenzo (a,h)anthracene (DBahA) ở nồng độ cao (nồng độ DbahA trong mẫu khói cao hơn từ 5,7 đến 22,8 lần so với BaP). Điều này lý giải tại sao phụ nữ Trung Quốc, những người dành nhiều thời gian tiếp xúc với khói dầu ăn hơn nam giới, có tỷ lệ mắc ung thư biểu mô phổi cao.
Hạn chế đồ ăn dầu mỡ
Ô nhiễm không khí trong nhà bắt nguồn lớn nhất là từ khu vực nhà bếp vì đây là nơi chứa nhiệt tác nhân gây ô nhiễm nhất. Ô nhiễm không khí trong nhà đang dần gia tăng ở mỗi khu vực và hiện nay chưa có dấu hiệu ngừng lại.
Tìm hiểu và cập nhật những thông tin mới nhất về không khí tại đây.
THAM KHẢO
[1] “Volatile Organic Compounds.” Www.lung.org, www.lung.org/clean-air/at-home/indoor-air-pollutants/volatile-organic-compounds#:~:text=Volatile%20organic%20compounds%2C%20or%20VOCs.
[2] Kesselmeier, J., and M. Staudt. Journal of Atmospheric Chemistry, vol. 33, no. 1, 1999, pp. 23–88, https://doi.org/10.1023/a:1006127516791.
[3] Lin, W., et al. “Meta-Analysis of the Effects of Indoor Nitrogen Dioxide and Gas Cooking on Asthma and Wheeze in Children.” International Journal of Epidemiology, vol. 42, no. 6, 20 Aug. 2013, pp. 1724–1737, academic.oup.com/ije/article/42/6/1724/737113, https://doi.org/10.1093/ije/dyt150.
[4] MD, Wynne Armand. “Have a Gas Stove? How to Reduce Pollution That May Harm Health.” Harvard Health, 7 Sept. 2022, www.health.harvard.edu/blog/have-a-gas-stove-how-to-reduce-pollution-that-may-harm-health-202209072811.
[5] Milman, Oliver. “One in Eight Cases of Asthma in US Kids Caused by Gas Stove Pollution – Study.” The Guardian, 6 Jan. 2023, www.theguardian.com/environment/2023/jan/06/us-kids-asthma-gas-stove-pollution.
[6] Shuguang, Li, et al. “Analysis of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Cooking Oil Fumes.” Archives of Environmental Health: An International Journal, vol. 49, no. 2, Apr. 1994, pp. 119–122, https://doi.org/10.1080/00039896.1994.9937464. Accessed 27 Jan. 2020.
